Spinalonga (İspirlonga) Adası: Yunanistan’ın Cüzzam Kolonisi

Hepimizin seyahatlerimizde bir yeri görmek isterken belli başlı sebepleri vardır. Şu ülkeye şu şehri görmeye gideceğim, şu şehre şu mekanı görmek için gideceğim veya şu mahalleye şurada şunu yemek için gideceğim diyor olabiliriz. İşte burası, bir zamanlar Yunanistan’ın cüzzam kolonisi olarak kullanılmış olan Spinalonga Adası (Türkçesi İspirlonga) benim Girit seyahati planlarken gitmeyi en istediğim yerdi. Kuşkusuz Girit koca bir medeniyet, başlı başına bir ülke olabilecek kadar büyük ve her açıdan çok da zengin. Keşfedilecek çok noktası, öğrenilecek çok yanı var. Ama benim için bu adadaki asıl merak konusu Spinalonga idi…

Spinalonga Neresidir?

Spinalonga, Girit Adası’nın kuzeyinde, idari olarak Lasithi’ye bağlı, Girit’in başkenti Kandiye’nin (Heraklion) hemen doğusunda bulunan 8,5 hektarlık küçücük bir ada… Hatta daha doğru tanımıyla bir adacık. Burası neredeymiş diye merak edip incelemeye kalktığınızda, haritayı çok çok yakınlaştırmazsanız göremeyeceğiniz kadar küçük… 

Nasıl Gidilir?

Karaya bu kadar yakın olması seyahat etme noktasında bir avantaj tabii… Buraya geçebilmek için yaz aylarında Agia Nikola’dan, tüm yıl boyunca ise Elounta ve Plaka’dan tekne bulabilmek mümkün. Ben gittiğimde Plaka’dan geçtim. Ücreti kişi başı 10 € idi ve yolculuk da yaklaşık 10-12 dakika sürdü. Yolculuk boyunca omuzlarınızda geçmişin yükünü ve hüznünü hissetmeniz ise garanti.

Adanın Tarihi

Venedikli kartograf Vincenzo Maria Coronelli’nin notlarından anlaşılana göre burası aslında ada olarak oluşmuş bir yer değil. 1526’da, Venedik işgali sırasında savunma amaçlı olarak karadan oyulup insan eliyle anakaradan koparılıyor. 1500’lerin sonunda, stratejik konumu sebebiyle, üzerine yine Venedikliler tarafından bir de kale inşa ediliyor. 1600’lerin ortalarında, Osmanlı ile Venedik arasındaki meşhur Girit Savaşları sonucunda adacık Venediklilerde kalmış olsa da nihayetinde 1715 yılında Osmanlıların hâkimiyetine geçiyor. Bu tarihten itibaren, adacıkta 250 kişi ile başlayan Müslüman nüfus zamanla artıyor ve sonunda 1881’de 1112 kişiye ulaşıyor -ki bu, o dönemde, adacığın bulunduğu Mirabello Körfezi’ndeki en yoğun Müslüman nüfus…

Cüzzam Kolonisi Dönemi

1903 yılında, Girit Yönetimi, adada bir cüzzam kolonisi kurulması kararı alıyor. 251 kişilik ilk hasta grubu 1904 yılında adaya yerleşiyor. Spinalonga bu dönemde yalnızca Girit’ten cüzzamlıların gönderildiği bir nokta iken 1913 yılında Girit’in Yunanistan’a bağlanmasıyla birlikte Yunanistan’dan da hastalar buraya yollanmaya başlıyor. Buraya gönderilen her hastaya bir harçlık bağlanıyor. Gelenler başta adada var olan Venedik ve Osmanlı yapılarında konaklıyorken 1930’dan sonra artan nüfus ve ihtiyaçlar sebebiyle yeni binalar da inşa ediliyor. Hastalar bağımsız bölümlerde kalırken zamanla evlilikler ve hamilelikler, doğumlar da görülüyor. İstatistiklere göre, açık kaldığı süre boyunca adada 100’den fazla bebek hayata gözlerini açıyor.

Adada dükkanlar, okul, kilise, hastane gibi küçük bir yerleşim yerinde aklınıza gelebilecek her şey var. Başta hastanede görev yapan doktorlar Plaka’dan günübirlik adaya gelip gidiyorken ilerleyen yıllarda, cüzzamlı olmamasına rağmen adada yerleşik olan doktorlar da var.

Sancılı yılların ardından, nihayetinde, ada 1956 yılında boşaltılmaya başlıyor ve kalan son 30 hasta da Atina’ya sevk edilince 1957 yılında tamamen kapanıyor ve sessizliğe bürünüyor.

Eserlerde Spinalonga

Adanın kapatılmasındaki en büyük etkenlerden biri, 1958 yılında yayınlanmış olmasına rağmen çekimleri koloni hâlâ açıkken gerçekleştirilmiş olan Suskunluk Adası (Το νησί της σιωπής) filmi… Film, Venedik Film Festivali’nde yayınlandıktan sonra Spinalonga yaygın ölçüde üne kavuşuyor.

Benim Spinalonga ile tanışmam Victoria Hislop’un Ada romanı ile olmuştu. Artemis’ten çıkan bu kitabın bildiğim kadarıyla şu anda baskısı yok; ama bazı kitapçılarda elde kalan kopyalar satılabiliyor ya da sahaflarda ikinci eli olabiliyor. Eğer bulabiliyorsanız mutlaka ama mutlaka okuyun derim.

Kalbimi asıl kaptırdığım eser ise bu kitaptan uyarlanan ve 2010-2011 sezonunda Yunanistan’da Mega kanalında yayınlanan ve izlenme rekorları kıran “To Nisi” (Ada) isimli dizi oldu. Tek sezon ve 26 bölümden oluşan bu dizi aynı zamanda casting ve oyunculuklar açısından da ülkedeki en başarılı işlerden biriydi. Eğer bu Yunanca dizinin İngilizce altyazılı haline (Türkçe altyazısı olduğunu sanmıyorum) ulaşabiliyorsanız mutlaka izleyin derim. Ya da en azından gözlerinizi kapatıp şuradan dizinin müziğini dinleyin.

Günümüzde Spinalonga

1976 yılında arkeolojik alan ilan edilen ve 1980’lerden sonra yavaş yavaş turist almaya başlayan bu nokta bugün Girit Adası’nda Knossos Sarayı’nın ardından en fazla ziyaret edilen ikinci adres.

Yunanistan genelinde ise en fazla ziyaret edilen altıncı nokta. Yıllar içinde bu derece artan ziyaretçi sayısı sebebiyle 2014 yılında bölge UNESCO tarafından Dünya Geçici Kültür Mirası Listesi’ne alındı ve adanın her noktasında sürekli bir koruma faaliyeti sürdürüldüğünü görüyorsunuz. Bu ada size hem ulaşmak için yaptığınız kısa yolculukta hem de bastığınız her santimetrede hüznü ve yaşananları hissettiriyor. Umarım ülkenin en anlamlı noktalarından biri olan bu adrese bir gün yolunuz düşer.